W 2026 roku z Placu Ofiar Getta w Rzeszowie ma zostać usunięty kontrowersyjny Pomnik Wdzięczności Armii Radzieckiej. Urząd miasta zapewnia, że demontaż nastąpi jeszcze w tym roku, co kończy wieloletnie dyskusje na temat tego symbolu epoki komunistycznej.
Monument, odsłonięty 6 listopada 1951 roku w okresie stalinowskim, od dawna budzi sprzeciw mieszkańców. Wzniesiono go w miejscu, gdzie 17 czerwca 1949 roku władze komunistyczne dokonały publicznej egzekucji żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego. Koszty budowy pokryto głównie z budżetu państwa, ponieważ społeczna zbiórka nie przyniosła oczekiwanych środków.
Już w 2018 roku rada miasta podjęła uchwałę o przeniesieniu pomnika na cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej przy ul. Lwowskiej, jednak plany nie doczekały się realizacji. Impulsem do działania stała się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 roku. Wówczas prezes Instytutu Pamięci Narodowej (IPN), Karol Nawrocki – obecny prezydent RP – wezwał samorządy do usunięcia około 60 podobnych monumentów w całym kraju.
Jak poinformował Nowiny Artur Gernand z kancelarii prezydenta Rzeszowa, istnieje szeroki consensus społeczny co do konieczności usunięcia obiektu z przestrzeni publicznej. „Mamy taki konsensus ogólnospołeczny w Rzeszowie, że akurat ten monument nie koniecznie musi być wciąż eksponowany w przestrzeni publicznej” – podkreśla Gernand.
Plan demontażu zakłada, że większość elementów pomnika trafi na cmentarz wojenny przy ul. Lwowskiej, natomiast część rzeźbiarska zostanie przekazana do jednego z muzeów (trwają negocjacje w tej sprawie). Decyzję w sprawie cmentarzy wojennych wydał wojewoda podkarpacki, a koszty prac ma pokryć IPN.
Na razie nie podano dokładnego terminu prac ani koncepcji zagospodarowania uwolnionego terenu. Ratusz zapewnia jednak, że przygotowania są w toku, a pomnik, który stopniowo niszczeje, wreszcie przestanie przypominać o propagandzie totalitarnej.
