Dokładnie dziesięć lat temu na mapie Podkarpacia pojawiło się miejsce wyjątkowe – Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej. Dziś, po dekadzie działalności, jest ono jednym z najważniejszych w Polsce symboli bohaterstwa zwykłych ludzi, którzy w czasie II wojny światowej nieśli pomoc prześladowanym.
Minimalistyczna bryła budynku, inspirowana wiejskim domem, kryje w sobie poruszającą opowieść o odwadze, solidarności i człowieczeństwie. Jubileuszowe obchody, które odbyły się we wtorek, były okazją do oddania hołdu bohaterom oraz podziękowania wszystkim zaangażowanym w powstanie i rozwój tej wyjątkowej instytucji.
Uroczystości i ważni goście
W wydarzeniu uczestniczyli m.in. były prezydent RP Andrzej Duda oraz marszałek województwa podkarpackiego Władysław Ortyl. Wśród gości znaleźli się także inicjatorzy powstania muzeum, samorządowcy, naukowcy oraz osoby odpowiedzialne za jego budowę i działalność.
Obchody rozpoczęły się od wspólnego zwiedzania ekspozycji, po którym uczestnicy złożyli kwiaty w miejscu pamięci. Szczególną rolę odegrała obecność Andrzeja Dudy, który brał udział również w uroczystym otwarciu muzeum dziesięć lat temu.
Były prezydent podkreślał znaczenie tej historii nie tylko dla mieszkańców Markowej, ale i dla całego kraju. Zwrócił uwagę, że choć muzeum opowiada o konkretnej społeczności, to jego przekaz ma wymiar uniwersalny – ukazuje losy Polaków żyjących pod okupacją i gotowych nieść pomoc mimo terroru niemieckiego i sowieckiego.
– To niezwykle ważne miejsce dla pamięci historycznej, poczucia godności i sprawiedliwości – zaznaczył podczas uroczystości.
Rosnące zainteresowanie muzeum
Od początku działalności muzeum cieszy się dużym zainteresowaniem odwiedzających, w tym licznych grup z Izraela. Jak podkreśla dyrektor placówki Waldemar Rataj, przełomowym momentem była beatyfikacja Rodziny Ulmów.
To wydarzenie znacząco zwiększyło liczbę odwiedzających – do tego stopnia, że w sezonie muzeum nie jest w stanie przyjąć wszystkich chętnych. Coraz częściej pojawia się więc potrzeba rozbudowy obiektu.
Równolegle placówka rozwija działalność poza swoją siedzibą. Współpracuje m.in. z Muzeum Niepodległości w Warszawie, organizując wydarzenia edukacyjne i prezentując wędrującą ekspozycję związaną z historią Ulmów w różnych częściach kraju.
Debata o pamięci i przyszłości
Po głównych uroczystościach uczestnicy przenieśli się do Muzeum-Zamku w Łańcucie, gdzie odbył się panel dyskusyjny poświęcony pierwszej dekadzie działalności placówki.
W debacie udział wzięli m.in. Andrzej Duda, Władysław Ortyl, wiceprezes IPN Mateusz Szpytma, dyrektor muzeum Waldemar Rataj, były dyrektor zamku w Łańcucie Wit Karol Wojtowicz oraz prof. Elżbieta Rączy z IPN w Rzeszowie.
Rozmowy dotyczyły roli muzeum w kształtowaniu kultury pamięci, jego miejsca w polskim muzealnictwie oraz wyzwań związanych z przekazywaniem historii kolejnym pokoleniom. Uczestnicy podkreślali również znaczenie budowania międzynarodowego dialogu wokół tej trudnej, ale ważnej historii.
Od pomysłu do instytucji
Historia muzeum sięga niemal dwóch dekad wstecz. Kluczową decyzję o jego powstaniu podjęto w czerwcu 2008 roku, kiedy Sejmik Województwa Podkarpackiego jednogłośnie poparł inicjatywę budowy.
Realizacja projektu była wspólnym wysiłkiem wielu instytucji. Inwestycja o wartości ponad 8,6 mln zł została w większości sfinansowana przez samorząd województwa. W pierwszych latach wsparcia organizacyjnego udzielało Muzeum-Zamek w Łańcucie, dzięki czemu placówka mogła się rozwijać i w 2017 roku uzyskać pełną samodzielność.
Pamięć, która trwa
Dziś Muzeum w Markowej to nie tylko miejsce upamiętnienia historii Rodziny Ulmów, ale również ważny ośrodek edukacyjny i symbol troski o narodową pamięć.
Obchody jubileuszowe to jednak nie koniec wydarzeń. Już w dniach 22–24 marca w Markowej odbędą się Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów, związane z Narodowym Dniem Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką.
To kolejna okazja, by przypomnieć historię ludzi, którzy w najtrudniejszych czasach potrafili zachować człowieczeństwo.
